Globalny rynek dóbr luksusowych z drugiej ręki w ostatnich latach urósł bezprecedensowo, przechodząc z niszy do dojrzałego ekosystemu wyspecjalizowanych platform i usług. Dla osób chcących sprzedać markowe torby i akcesoria luksusowe dzisiejsze otoczenie oferuje liczne możliwości – od wyspecjalizowanych komisów w Polsce po międzynarodowe marketplace’y łączące sprzedających z milionami zamożnych kupujących na całym świecie. Niniejszy przewodnik przedstawia najskuteczniejsze kanały sprzedaży, mechanizmy działania czołowych platform, czynniki wpływające na wycenę i popyt oraz praktyczne wskazówki, jak zmaksymalizować zwrot z luksusowych przedmiotów.

Przeczytasz tu [spis treści]

Rosnący rynek odsprzedaży dóbr luksusowych i szanse rynkowe

Rynek odsprzedaży dóbr luksusowych przeszedł w ostatniej dekadzie znaczącą transformację, napędzaną zmianą preferencji konsumentów, świadomością ekologiczną oraz rosnącymi cenami nowych produktów u projektantów i detalistów. Według danych Vestiaire Collective ceny dóbr luksusowych wzrosły w ciągu ostatnich pięciu lat o 25–50%, co skłoniło część klientów do wyboru egzemplarzy z drugiej ręki w bardziej przystępnych cenach. To przesunięcie popytu tworzy sprzedającym realne możliwości zbycia toreb, zegarków, biżuterii i akcesoriów świadomo-wymagającej grupie nabywców ceniących autentyczność i jakość.

Najważniejsze siły napędowe wzrostu rynku są dziś klarowne:

  • rosnące ceny detaliczne u projektantów i ograniczone wolumeny,
  • postawy proekologiczne oraz akceptacja obiegu cyrkularnego,
  • upowszechnienie zakupów online i platform resale po pandemii,
  • normalizacja i prestiż „pre‑loved”, zwłaszcza wśród młodszych konsumentów.

Dynamiczny rozwój segmentu wtórnego odzwierciedla szersze trendy gospodarcze i kulturowe. Pandemia COVID‑19 przyspieszyła adaptację platform resale, normalizując handel luksusem w kanałach cyfrowych. Jednocześnie wzrost ruchu świadomych konsumentów sprawił, że vintage i „pre‑loved” stały się społecznie pożądane. Inflacja i rosnące ceny nowych towarów czynią wiele modeli z rynku wtórnego atrakcyjną inwestycją, z wybranymi pozycjami zyskującymi w czasie.

Profesjonalizacja platform – od zaawansowanej weryfikacji autentyczności, przez eksperckie opisy i zdjęcia, po bezpieczne transakcje – radykalnie ograniczyła tarcia i ryzyko po obu stronach, otwierając rynek na szerokie grono nabywców, nie tylko kolekcjonerów.

Wyspecjalizowane polskie komisy i platformy premium

W Polsce powstał silny ekosystem komisów dedykowanych segmentowi luksusu, łączących lokalne wsparcie eksperckie z wygodną obsługą sprzedaży. To atrakcyjna alternatywa dla platform międzynarodowych – często z porównywalnym lub wyższym poziomem obsługi i bardziej spersonalizowanym podejściem.

Luxury Love – warszawski dom komisowy z weryfikacją

Luxury Love to jedna z najbardziej rozpoznawalnych polskich usług komisowych, działająca online i w butiku w Warszawie. Firma pośredniczy w sprzedaży dóbr luksusowych marek takich jak Chanel, Hermès, Louis Vuitton, Rolex czy Dior. Każdy produkt przechodzi szczegółową weryfikację autentyczności przed wystawieniem, a marka deklaruje działalność od 2018 r. i tysiące zrealizowanych transakcji, co buduje zaufanie do procesów i wycen.

Model operacyjny łączy wygodę z nadzorem ekspertów: sprzedający przesyłają informacje i zdjęcia, a zespół ocenia autentyczność i stan. Przyjmowane są m.in. torebki, zegarki, biżuteria i akcesoria, przy restrykcyjnych kryteriach jakości. Opinie klientów podkreślają profesjonalizm, szybkość i uczciwe ceny.

Exclusive Time – krakowska giełda dóbr luksusowych

Exclusive Time to kolejny ważny gracz z placówkami m.in. w Krakowie. Oferuje skup, komis i wymianę, dopasowując tryb transakcji do preferencji i horyzontu czasowego sprzedającego. Proces wyceny i weryfikacji prowadzą wykwalifikowani specjaliści, a platforma akceptuje szerokie spektrum marek – od Hermès, Gucci, Chanel i Louis Vuitton po Balenciaga, Jimmy Choo, Christian Louboutin czy Givenchy.

Szeroka akceptacja marek odzwierciedla kompetencje w uwierzytelnianiu oraz rozpoznanie popytu w całym spektrum luksusu, co sprzyja sprawnemu dopasowaniu ofert do kupujących.

CatchYourBags – kompleksowa sieć komisu luksusowych akcesoriów

CatchYourBags to skoncentrowana na online platforma komisowa specjalizująca się w torebkach, biżuterii i akcesoriach premium. Łączy model komisu z bezpośrednim wykupem, oferując różne ścieżki monetyzacji. Platforma podkreśla, że wszystkie oferowane produkty zostały szczegółowo zweryfikowane pod kątem autentyczności.

Strategia cenowa jest konkurencyjna na rynku polskim, a aktywne pozyskiwanie asortymentu do sklepu online wskazuje na hybrydowy model działania, dający sprzedającym wybór sposobu ekspozycji i sprzedaży.

ARCHETYPE – współczesny i vintage’owy marketplace dóbr luksusowych

ARCHETYPE to nowsza platforma łącząca współczesne i vintage’owe projekty – głównie torebki i zegarki. W ofercie znajdują się m.in. Chanel, Louis Vuitton, Gucci, Miu Miu, a widełki cenowe obejmują ok. 1200–30 000 zł i więcej, co zwiększa dostępność dla różnych budżetów.

Akceptacja zarówno nowoczesnych, jak i archiwalnych pozycji świadczy o kompetencjach w wycenie i weryfikacji modeli z różnych okresów. Dla sprzedających to szansa dotarcia do grupy klientów celowo poszukujących projektów designerskich.

E‑Garderobe – zintegrowany wynajem i odsprzedaż mody

E‑Garderobe łączy odsprzedaż z wynajmem, wnosząc innowację do obiegu cyrkularnego. Platforma przyjmuje wyłącznie produkty w bardzo dobrym lub idealnym stanie marek takich jak Chanel, Hermès, Céline, Dior, Gucci. Prowizja sprzedażowa wynosi jedynie 22%, co plasuje usługę bardzo konkurencyjnie.

Model obejmuje profesjonalne zdjęcia i wideo, logistykę wysyłek oraz obsługę klienta, dzięki czemu rola sprzedającego po weryfikacji jest w dużej mierze pasywna. Integracja z wynajmem generuje dodatkowy ruch i ekspozycję ofert.

Label – marketplace prowizyjny dla marek luksusowych

Label to marketplace prowizyjny skoncentrowany na markach takich jak Gucci, Dior, Prada, Louis Vuitton czy Chanel. Pozycjonuje się na dostępność cenową, umożliwiając zakup znacznie taniej niż w retailu. Partnerstwo z Entrupy (technologie AI do uwierzytelniania) podnosi bezpieczeństwo transakcji.

Platforma zapewnia infrastrukturę do wystawiania, komunikacji i finalizacji transakcji, a regularne promocje i wyprzedaże zwiększają rotację i widoczność ofert sprzedających.

Dla szybkiego porównania kluczowych cech polskich platform przygotowaliśmy tabelę podsumowującą:

Platforma Zakres/usługi Weryfikacja Prowizje/informacje Kategorie / zakres cen
Luxury Love Komis; butik Warszawa + online Szczegółowa, ekspercka Działa od 2018 r.; tysiące transakcji Torebki, zegarki, biżuteria, akcesoria
Exclusive Time Skup, komis, wymiana Wykwalifikowani specjaliści Dopasowanie trybu do potrzeb sprzedającego Szeroki przekrój marek premium
CatchYourBags Komis + wykup Pełna weryfikacja autentyczności Konkurencyjna strategia cenowa Torebki, biżuteria, akcesoria
ARCHETYPE Marketplace współczesny i vintage Wycena modeli z różnych okresów Elastyczne widełki budżetowe Torebki, zegarki; ~1200–30 000+ zł
E‑Garderobe Odsprzedaż + wynajem Selekcja wyłącznie bardzo dobry/idealny stan Prowizja ok. 22% Marki top: Chanel, Hermès, Dior, itp.
Label Marketplace prowizyjny Partnerstwo z Entrupy (AI) Promocje i wyprzedaże Gucci, Dior, Prada, LV, Chanel

Międzynarodowe platformy i sprzedaż transgraniczna

Choć polskie platformy są wygodne lokalnie, największą skalę i płynność zapewniają serwisy międzynarodowe, oferujące większe audytorium i często wyższe możliwe wyceny – przy nieco większej złożoności logistyki i płatności.

Vestiaire Collective – globalna platforma odsprzedaży luksusu

Vestiaire Collective to jeden z liderów w handlu luksusem z drugiej ręki – szczególnie silny w Europie, również w Polsce. Społeczność liczy ok. 15 mln aktywnych użytkowników, którzy handlują odzieżą, torebkami, akcesoriami i obuwiem. Dane platformy pokazują, że wybrane modele istotnie zyskują na wartości w horyzoncie 5 lat, co przyciąga zarówno kupujących, jak i sprzedających.

Proces sprzedaży jest prosty: zdjęcia, opis i proponowana cena, a rekomendacje cenowe oparte na danych historycznych pomagają ustawić konkurencyjne oferty. Możliwe są negocjacje cenowe. Prowizje wynoszą 12% + 3% za płatności, a pierwsze 3 wystawienia są bez prowizji sprzedażowej.

Wysyłka jest uproszczona dzięki przedpłaconym, ubezpieczonym etykietom, a platforma obsługuje śledzenie i współpracę z przewoźnikami, ułatwiając transakcje transgraniczne.

Rebag – wyspecjalizowana platforma do odsprzedaży torebek

Rebag to serwis skupiony wyłącznie na torebkach designerskich, dzięki czemu posiada ponadprzeciętne kompetencje w uwierzytelnianiu i wycenie tego segmentu. Firma tworzy własne opracowania, m.in. raport CLAIR (Comprehensive Luxury Appraisal Index for Resale), wskazujący modele o najwyższym potencjale aprecjacji.

Wśród najbardziej inwestycyjnych pozycji Rebag wymienia Hermès Birkin i Kelly, Chanel Classic Flap i Coco, a także Louis Vuitton Neverfull i Speedy. Dostępne są komis, wymiana i wykup bezpośredni, co pozwala balansować między szybkością wypłaty a maksymalizacją ceny.

Infrastruktura Rebag stawia na przejrzystość, opcje płatności i sprawne procesy, a wąska specjalizacja sprzyja wysokiej skuteczności w dopasowaniu ofert i weryfikacji.

The RealReal – premiumowy komis dóbr luksusowych

The RealReal to jedna z czołowych platform zakupów i sprzedaży zweryfikowanych towarów luksusowych – torebek, biżuterii, odzieży, akcesoriów. Każdy przedmiot przechodzi ekspercką weryfikację przed wystawieniem. Sprzedający (konsygnanci) mogą uzyskać do 85% finalnej ceny sprzedaży, co jest konkurencyjne na tle branży.

Profil platformy – autentyczność i kuracja ekspercka – przyciąga kupujących skłonnych płacić premię za gwarancję oryginalności i stanu. Mocna pozycja w Ameryce Północnej zapewnia dostęp do bardzo zasobnej bazy klientów, co sprzyja sprzedaży pozycji wysokowartościowych.

Vinted – europejska platforma społecznościowej odsprzedaży

Vinted to jeden z największych europejskich marketplace’ów odzieżowo‑akcesoryjnych, także dla marek premium. Model opłat minimalizuje koszty po stronie sprzedających (wystawianie jest bezpłatne), a przychody generowane są głównie po stronie kupującego.

Sprzedający kontrolują ceny i negocjacje. Dla dóbr luksusowych dostępna jest dedykowana kategoria, co poprawia widoczność. Popularność w Polsce i regionie skraca czas dostawy i obniża koszty logistyczne, a aplikacja mobilna ułatwia zdjęcia, opisy i obsługę sprzedaży.

Depop – handel społecznościowy i młoda publiczność

Depop to mobilny marketplace popularny wśród młodszych grup, działający w ponad 150 krajach, z silnym naciskiem na estetykę i społeczność – doświadczenie bliższe Instagramowi niż klasycznemu e‑commerce. Vintage i unikatowe pozycje często osiągają tu ponadprzeciętne wyniki.

Depop oferuje płynną obsługę wysyłek międzynarodowych oraz przejrzyste opłaty prowizyjne zależne od wartości transakcji. Skuteczni sprzedający stawiają na historię, estetykę i stan przedmiotu – nie tylko „siłę” marki.

Fashionphile – specjalista z opcjami komisu i wykupu

Fashionphile to wyspecjalizowany marketplace luksusu, szczególnie silny w Ameryce Północnej. Umożliwia komis, wykup bezpośredni i trade‑in, co pozwala dopasować ścieżkę monetyzacji do potrzeb sprzedającego. Specjalizacja w luksusie przekłada się na głębokie kompetencje w weryfikacji, wycenie i znajomości dynamiki rynku.

Aby ułatwić porównanie mocnych stron platform międzynarodowych, zestawiamy je w jednej tabeli:

Platforma Specjalizacja Kluczowe atuty Model opłat Silne rynki
Vestiaire Collective Luksus – szerokie kategorie Dane do wycen, etykiety wysyłkowe, negocjacje ~12% prowizji + ~3% płatności; 3 wystawienia bez prowizji Europa (w tym Polska)
Rebag Torebki designerskie Raport CLAIR, komis/wymiana/wykup Zależne od trybu (komis vs. wykup) USA, transgranicznie online
The RealReal Komis premium Ekspercka kuracja i weryfikacja Do ~85% ceny dla konsygnanta Ameryka Północna
Vinted Moda i akcesoria (także premium) Darmowe wystawianie, ogromne audytorium Opłaty głównie po stronie kupującego Europa, silna pozycja w PL
Depop Vintage, unikatowe, społeczność Estetyka, storytelling, młoda publiczność Przejrzyste prowizje zależne od transakcji Globalnie (aplikacja mobilna)
Fashionphile Luksus – torebki i akcesoria Komis, wykup, trade‑in Zależne od wybranej ścieżki USA

Platformy mainstreamowe akceptujące dobra luksusowe

Poza serwisami wyspecjalizowanymi, kilka głównych marketplace’ów rozszerzyło kategorie o segment luksusu, zapewniając szeroki zasięg i znajomy interfejs użytkownikom masowym.

Allegro – dominujący marketplace e‑commerce w Polsce

Allegro to największa polska platforma handlowa z ponad 20 mln użytkowników miesięcznie, co zapewnia ogromne audytorium również dla dóbr luksusowych. Rozbudowane kategorie, wyszukiwarka i system ocen sprzedających sprzyjają odkrywalności ofert. Ugruntowana infrastruktura płatniczo‑logistyczna wzmacnia zaufanie – kluczowe przy luksusie.

OLX – lokalny i bezpośredni handel

OLX to serwis ogłoszeniowy nastawiony na transakcje peer‑to‑peer. Silny nacisk na lokalność i kontakt bezpośredni sprzyja szybkim negocjacjom i finalizacji. Prosty proces dodawania ogłoszeń przyciąga sprzedających oczekujących krótkiego czasu sprzedaży, choć brak formalnych mechanizmów weryfikacji wymaga większej ostrożności przy towarach wysokowartościowych.

Facebook Marketplace – platforma handlowa wbudowana w media społecznościowe

Facebook Marketplace umożliwia sprzedaż w ramach istniejącej sieci społecznościowej. Wgląd w profil sprzedającego i wspólne kontakty zwiększają nieformalne mechanizmy zaufania przy transakcjach lokalnych. Niskie opłaty i możliwość odbioru osobistego ograniczają koszty i pozwalają kupującym zweryfikować autentyczność na miejscu.

Amazon i Amazon.pl – globalny marketplace z rosnącą ofertą luksusu

Amazon (w tym Amazon.pl) coraz częściej gości sprzedawców luksusu – producentów, autoryzowanych resellerów i podmioty trzecie w segmencie new/used. Silna weryfikacja sprzedawców, ochrona kupującego i sprawna obsługa płatności zapewniają bezpieczne środowisko, choć model Amazonu preferuje wyższą skalę i niższą średnią wartość pozycji.

Uwierzytelnianie, weryfikacja i infrastruktura zaufania

Weryfikacja oryginalności to kluczowe rozróżnienie między profesjonalnymi platformami a handlem nieformalnym. Najwięksi gracze stosują wielowarstwowe metody, łącząc technologię i ekspertyzę.

Technologie i ekspercka weryfikacja

Zaawansowane platformy korzystają z narzędzi takich jak Entrupy (AI i analityka obrazu) do wykrywania podróbek. Technologia uzupełnia, ale nie zastępuje pracy ekspertów, wyszkolonych w specyfikacji marek, materiałach i ewolucji projektów. Najczęściej sprawdzane obszary obejmują:

  • okucia (jakość, waga, spasowanie),
  • szwy (precyzja, rodzaj nici, gęstość),
  • fakturę i starzenie się skóry/materiału,
  • logotypy, grawery i stemple,
  • opakowania, druki, karty i dustbagi,
  • numery seryjne/datowniki oraz ich zgodność z okresami produkcyjnymi.

Porównania z egzemplarzami referencyjnymi i dokumentacją produkcyjną pozwalają w większości przypadków na jednoznaczną ocenę oryginalności.

Ochrona kupujących i sprzedających

Nowoczesne platformy wdrażają przejrzyste polityki bezpieczeństwa. Najważniejsze mechanizmy wyglądają następująco:

  • Gwarancje autentyczności – zwrot środków lub mediacja, gdy przedmiot okaże się niezgodny;
  • Ochrona stanu i zgodności opisu – procedury sporów i zwrotów w przypadku rozbieżności;
  • Bezpieczeństwo sprzedających – dokumentacja transakcji, śledzenie przesyłek i ubezpieczenia przeciw nieuzasadnionym roszczeniom.

Dynamika rynku, wycena i aspekty inwestycyjne

Wycena na rynku wtórnym to interakcja wielu czynników wykraczających poza sam stan czy rozpoznawalność marki. Zrozumienie tych zależności pozwala optymalizować strategię cenową i przyspieszać sprzedaż przy atrakcyjnym zwrocie.

Hierarchia marek i potencjał aprecjacji

Badania Vestiaire Collective wskazują, że Chanel, Louis Vuitton i Hermès konsekwentnie utrzymują najwyższą retencję i przyrost wartości. Hermès Birkin, Chanel Classic Flap i Louis Vuitton Neverfull osiągają premie cenowe i wyraźne trajektorie wzrostu. Marki takie jak Gucci, Dior, Prada, Saint Laurent, Céline, Bottega Veneta czy Balenciaga również dobrze trzymają wartość, choć zwykle z mniejszą aprecjacją.

Prymat marek oparty jest na dziedzictwie, kontrolowanych wolumenach i strategii cenowo‑dystrybucyjnej, co wspólnie podtrzymuje prestiż i ekskluzywność.

Wyniki konkretnych modeli i popyt kolekcjonerski

Poza marką kluczowe są konkretne modele. Projekty ponadczasowe, w produkcji przez dekady, rosną najsilniej, bo ich uniwersalny design generuje trwały popyt kolekcjonerski. Hermès Birkin wzrósł ok. 250% w 15 lat, przy czym rzadkie konfiguracje skóry i koloru znacząco przewyższają ceny detaliczne.

Nowe projekty także mogą zyskiwać, jeśli zdobywają uznanie i popularność – Chanel 19 (ostatni projekt Karla Lagerfelda) utrzymuje silny popyt i wzrost. Modele stricte trendowe częściej tracą na wartości, gdy gusta się zmieniają.

Stan, kompletność i proweniencja

Stan egzemplarza ma istotny wpływ na cenę, a platformy stosują skale oceny. Najczęściej spotykane klasy to:

  • nowy (z metką) lub jak nowy,
  • idealny (minimalne ślady użytkowania),
  • bardzo dobry (niewielkie ślady),
  • dobry (widoczne, ale akceptowalne ślady),
  • dostateczny (wyraźne ślady, wymaga renowacji).

Wyższe klasy stanu uzyskują premie rzędu 10–30% i więcej. Komplet dodatków (pudełko, dustbag, dokumenty, akcesoria) dodatkowo podnosi wycenę, podobnie jak proweniencja (certyfikaty, historia zakupu/posiadania, limitacje, własność celebrytów).

Timing rynkowy i sezonowość popytu

Rynek odsprzedaży jest sezonowy, dlatego warto planować ekspozycję z wyprzedzeniem:

  • szczyty zakupowe przypadają przed świętami i Walentynkami,
  • kolorystyki i style sezonowe zwiększają popyt na zgodne z trendem modele,
  • spowolnienie makro sprzyja rynkowi wtórnemu (substytucja retailu), w boomie popyt może odpływać do nowych produktów.

Rekomendacje strategiczne dla skutecznej sprzedaży

Sprzedający markowe torby i akcesoria mogą poprawić wyniki, stosując kilka sprawdzonych zasad wynikających z analizy rynku i praktyk topowych sprzedawców.

Dobór kanału sprzedaży do charakterystyki przedmiotu

Dobierz platformę do rzadkości, wartości i rozpoznawalności modelu:

  • platformy wyspecjalizowane – najlepsze dla modeli „inwestycyjnych” (np. Hermès Birkin, Chanel Classic Flap), zapewniają rygor weryfikacji i zwykle najwyższe ceny,
  • platformy mainstreamowe (Allegro, Vinted) – szeroki zasięg i szybsza sprzedaż dla marek „drugiego rzędu”, kosztem potencjalnie niższych cen,
  • serwisy społecznościowe i lokalne (Facebook Marketplace, OLX) – szybkość, wygoda i odbiór osobisty ograniczający ryzyko autentyczności.

Strategia multikanałowa (cross‑listing) zwiększa widoczność i presję konkurencyjną, przyspieszając sprzedaż. Vinted i Depop wspierają narzędzia do wielokrotnej publikacji.

Optymalizacja prezentacji i opisów

Wysokiej jakości zdjęcia i precyzyjne opisy minimalizują pytania i maksymalizują konwersję. W praktyce zwróć uwagę na poniższe elementy zdjęć:

  • neutralne tło, równomierne oświetlenie (np. ring light),
  • ujęcia wielokątowe: front, tył, boki, dół, wnętrze,
  • zbliżenia na okucia, szwy, fakturę skóry i ewentualne wady,
  • fotografie numerów seryjnych/datowników i akcesoriów (pudełko, dustbag).

Opis powinien być kompletny i transparentny. Włącz następujące informacje:

  • marka, model, rok (jeśli znany),
  • materiał i wymiary (szer. × wys. × gł.; długość paska/rączek),
  • stan i lista drobnych wad (uczciwość ogranicza spory i zwroty),
  • proweniencja i komplet dodatków (pudełko, karty, akcesoria).

Strategie cenowe i badanie rynku

Skuteczne wyceny opierają się na danych, elastyczności i testowaniu popytu. Wdrażaj następujące praktyki:

  • analiza sprzedaży porównywalnych egzemplarzy (model, stan, okres, region),
  • wykorzystanie narzędzi cenowych platform i rekomendacji opartych na historii transakcji,
  • dynamiczna korekta ceny w reakcji na oglądalność, oferty i sezonowość,
  • entry price lekko poniżej ceny równowagi dla wygenerowania zainteresowania,
  • zaplanowane okno negocjacji (bufor na akceptowalne obniżki).

Wykorzystanie narzędzi promocyjnych i zachęt platform

Widoczność to waluta konwersji w ekosystemie marketplace’ów. Rozważ następujące działania:

  • płatne wyróżnienia i okresowe obniżki prowizji – skracają czas sprzedaży drogich pozycji,
  • kuracja profilu i budowanie obserwujących (Vinted, Depop) – zwiększają zasięg organiczny i zaufanie,
  • promocje ograniczone czasowo (np. darmowa wysyłka, drobny rabat) – stymulują szybkie decyzje zakupowe.
Autor
Paweł Radłowski
Księgowy z 4-letnim doświadczeniem, absolwent Finansów i Rachunkowości SGH. Autorka 3 ponad 250 artykułów o podatkach, automatyzacji księgowości i e-commerce, publikowanych w mediach elektronicznych i papierowych. Wdrożył 30+ projektów elektronicznego obiegu dokumentów, a jego szkolenia (800 h) pomogły już ponad 70 przedsiębiorcom obniżyć koszty administracji średnio o 18%.