Sprzedaż środka trwałego na złom stanowi złożony proces podatkowo-księgowy, wymagający uwzględnienia mechanizmów VAT, zasad rozliczeń podatku dochodowego oraz procedur ewidencyjnych. Kluczowe aspekty obejmują obowiązek zastosowania mechanizmu podzielonej płatności dla transakcji powyżej 15.000 zł, konieczność oznaczenia faktury kodem GTU 05, oraz prawidłowe zaksięgowanie przychodu w kolumnie 8 KPiR z równoczesnym ujęciem niezamortyzowanej wartości środka w kosztach. Dla podatników VAT istotne jest rozróżnienie między zwykłym opodatkowaniem, odwrotnym obciążeniem a przypadkami zwolnienia podmiotowego, przy czym sprzedaż złomu podlega szczególnym reżimom przeciwko nadużyciom fiskalnym.
Podstawy prawne i definicje kluczowe
Środek trwały w kontekście złomowania
Środek trwały zgodnie z art. 22a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych to rzecz ruchoma lub nieruchomość o przewidywanym okresie użytkowania dłuższym niż rok, kompletna i zdatna do użytku w dniu przyjęcia do ewidencji. Proces złomowania oznacza fizyczną likwidację takiego składnika majątku z równoczesnym przekształceniem go w materiały nadające się do przetopu lub utylizacji.
Złom podlega kwalifikacji jako odpady inne niż niebezpieczne zawierające metal (GTU 05), co implikuje obowiązek specjalnego oznakowania faktur VAT. Transakcje złomowe zaliczane są do tzw. towarów wrażliwych ze względu na wysokie ryzyko nadużyć podatkowych.
Rozliczenie podatku VAT
Mechanizm podzielonej płatności (MPP)
Od 1 listopada 2019 r. sprzedaż złomu podlega obligatoryjnemu split payment, jeśli wartość brutto faktury przekracza 15.000 zł. Kwota VAT musi zostać przekazana na odrębny rachunek bankowy oznaczony jako „rachunek VAT”, natomiast wartość netto trafia na standardowe konto rozliczeniowe. Dla transakcji poniżej tego progu możliwe jest dobrowolne stosowanie MPP.
Przykład księgowania dla faktury 18.000 zł brutto:
- Kwota netto: 14.630,08 zł (18.000 / 1,23)
- VAT: 3.369,92 zł
Kwota netto jest przelewana na rachunek główny, podczas gdy VAT trafia na subkonto VAT, z którego podatnik może dokonywać tylko określonych płatności.
Odwrotne obciążenie w VAT
W przypadku transakcji między podatnikami VAT stosuje się mechanizm odwrotnego obciążenia (art. 17 ust. 1 pkt 7 ustawy o VAT). Faktura musi zawierać adnotację „odwrotne obciążenie” lub „oo”, bez wykazywania kwoty podatku. Sprzedawca wykazuje transakcję w części C deklaracji VAT-7 w pozycji 31, podczas gdy nabywca rozlicza VAT w swojej deklaracji.
Obowiązki rejestrowe
Każda faktura za złom musi zawierać:
- Kod GTU 05 w polu oznaczającym rodzaj transakcji
- Informację o zastosowaniu MPP (dla faktur >15.000 zł)
- Dokładny opis przedmiotu sprzedaży (typ metalu, waga, forma)
Naruszenie tych wymogów może skutkować sankcjami finansowymi do 100% niezapisanej kwoty VAT.
Rozliczenie podatku dochodowego
Ujęcie przychodów i kosztów
Przychód ze sprzedaży wykazuje się w kolumnie 8 KPiR jako „pozostałe przychody”. Dla środków nie w pełni zamortyzowanych, niezrealizowana wartość umorzona podlega ujęciu w kolumnie 13 KPiR jako koszt jednorazowy. Mechanizm ten ilustruje wzór:
[ Koszt = Wartość\ początkowa – \sum Odpisy\ amortyzacyjne ]
Przykład: Środek o wartości 10.000 zł z amortyzacją 7.000 zł generuje koszt 3.000 zł w miesiącu sprzedaży.
Ryczałt a skalopodatkowanie
Przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem ewidencjonowanym opodatkowują przychód ze złomowania stawką 3%, niezależnie od głównej stawki ryczałtu. W systemie scale podatkowej przychód włącza się do podstawy opodatkowania, z możliwością odliczenia kosztów uzyskania.
Limity zwolnień
Osoby fizyczne sprzedające złom okazjonalnie są zwolnione z podatku dochodowego, o ile łączny przychód z tego tytułu nie przekracza 1.000 zł rocznie. Dla firm każda transakcja podlega opodatkowaniu, bez progu zwolnienia.
Ewidencja księgowa
Wyksięgowanie środka trwałego
Proces likwidacji wymaga wystawienia dokumentu LT, który stanowi podstawę do:
- Wyksięgowania z konta 01 „Środki trwałe” w wartości początkowej
- Ujęcia odpisu umorzeniowego na koncie 07-1
- Przeniesienia niezamortyzowanej wartości na konto 490 „Koszty działalności”
Przykładowe księgowanie dla środka o wartości 50.000 zł i amortyzacji 45.000 zł:
- Wn 07-1: 45.000 zł
- Ma 01: 50.000 zł
- Wn 490: 5.000 zł
Ewidencja materiałowa
Złom przyjęty do magazynu ujmuje się wg ceny rynkowej dnia przyjęcia, co wymaga:
- Dokumentu Pz przyjęcia złomu
- Dokumentu Wz wydania do sprzedaży
- Ujęcia różnic cenowych na koncie 760 „Przychody operacyjne”
Case study – Sprzedaż samochodu firmowego na złom
Dane transakcji:
- Wartość początkowa: 120.000 zł
- Odpisy amortyzacyjne: 100.000 zł
- Cena sprzedaży: 8.000 zł netto
- Stawka VAT: 23%
Rozliczenie VAT:
- Faktura z adnotacją „odwrotne obciążenie” (buyer being VAT payer)
- Wykazanie w deklaracji VAT-7, poz. 31: 8.000 zł
Rozliczenie PIT:
- Przychód w KPiR kol. 8: 8.000 zł
- Koszt w KPiR kol. 13: 20.000 zł (120.000 – 100.000)
- Strata podatkowa: 12.000 zł (8.000 – 20.000)
Ewidencja księgowa:
- Wn 07-1: 100.000 zł
- Ma 01: 120.000 zł
- Wn 490: 20.000 zł
- Wn 130: 8.000 zł
- Ma 760: 8.000 zł
Kontrowersje i interpretacje
Sprzedaż po wycofaniu na cele prywatne
Jeżeli środek został wycofany z działalności na cele prywatne, a następnie sprzedany w ciągu 6 lat od wycofania, przychód podlega opodatkowaniu nawet jako osoba fizyczna. Limit 6 lat liczony jest od pierwszego dnia miesiąca następującego po wycofaniu.
Transgraniczne aspekty
W handlu złomem z podmiotami z UE obowiązują zasady:
- Dla dostaw wewnątrzwspólnotowych – 0% VAT z wymogiem numeru VAT UE
- Dla eksportu poza UE – stawka 0% z obowiązkiem dokumentacji celnej
Rekomendacje praktyczne
- Audyt dokumentacji – przed sprzedażą sprawdzić kompletność dowodów amortyzacji i dokumentów własności
- Analiza progu 15.000 zł – dla transakcji zbliżonych do limitu rozważyć podział na częściowe faktury
- Monitoring GTU – aktualizować kody transakcji zgodnie z nowelizacjami załącznika nr 15 do ustawy o VAT
- Ewidencja czasowa – rejestrować dokładne daty wycofania środka z użytku i fizycznej likwidacji
- Współpraca z biegłym – dla środków o wartości >100.000 zł zalecane zatwierdzenie protokołu likwidacyjnego przez rzeczoznawcę
Podsumowując, rozliczenie sprzedaży środka trwałego na złom wymaga interdyscyplinarnego podejścia, łączącego znajomość przepisów VAT, zasad rachunkowości oraz specyfiki obrotu materiałami poużytkowymi. Ryzyko błędów minimalizuje się poprzez ścisłą współpracę działów finansowych z doradcami podatkowymi oraz systematyczną weryfikację zmian legislacyjnych w zakresie gospodarki odpadami.
