Formularz CUK‑1 to elektroniczna informacja o wysokości opłaty od środków spożywczych (tzw. opłata cukrowa), którą co miesiąc składają podmioty zobowiązane do jej zapłaty.
CUK‑1 składa się wyłącznie elektronicznie – przez system Ministerstwa Finansów (JPK/Klient JPK WEB) – do 25. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni, wraz z wpłatą opłaty cukrowej.
1. Czym jest CUK‑1 i opłata cukrowa?
Opłata cukrowa (opłata od środków spożywczych) to danina od napojów zawierających cukry, syrop glukozowo‑fruktozowy lub inne substancje słodzące, a także – dodatkowo – kofeinę lub taurynę. Obciąża ona m.in. napoje z cukrami lub słodzikami (np. aspartam, stewia, ksylitol) oraz niektóre napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny (np. napoje energetyczne).
Formularz CUK‑1 służy do sporządzenia miesięcznej informacji o wysokości należnej opłaty cukrowej.
Zgodnie z informacjami MF, CUK‑1 przygotowuje się przy użyciu bezpłatnej aplikacji Ministerstwa Finansów (Klient JPK WEB / e‑mikrofirma, środowisko JPK). Po wypełnieniu aplikacja generuje plik XML, który należy podpisać (np. podpisem kwalifikowanym lub zaufanym) i wysłać przez system e‑Deklaracje/JPK.
2. Kto ma obowiązek składać CUK‑1?
Obowiązek zapłaty opłaty cukrowej oraz złożenia CUK‑1 dotyczy przedsiębiorców, którzy w ramach działalności gospodarczej dokonują określonych czynności z napojami słodzonymi. Do najczęstszych należą:
- producenci krajowi napojów słodzonych (gazowane, niegazowane, energetyki, izotoniki, napoje mleczne z dodatkiem cukru, soki, nektary itd.),
- podmioty dokonujące nabycia wewnątrzwspólnotowego napojów słodzonych (sprowadzające napoje z innych państw UE),
- inne podmioty zobowiązane ustawą (np. dokonujące sprzedaży napojów, od których opłata nie została wcześniej uiszczona).
Obowiązek powstaje w miesiącu, w którym wprowadzono do obrotu napoje podlegające opłacie cukrowej lub dokonano ich sprzedaży, nabycia wewnątrzwspólnotowego bądź importu – w rozumieniu właściwych przepisów.
3. Jak liczy się opłatę cukrową (podstawa do CUK‑1)?
Wysokość opłaty na 1 litr napoju to suma części stałej i zmiennej, a w przypadku kofeiny/tauryny – także opłaty dodatkowej. Poniższe zestawienie ułatwi szybkie porównanie stawek i warunków naliczania:
| Składnik opłaty | Stawka | Kiedy naliczana | Uwagi/limit |
|---|---|---|---|
| Część stała | 0,50 zł/l | gdy napój zawiera do 5 g cukrów w 100 ml lub jakąkolwiek substancję słodzącą | nie stosuje się dla napojów z ≥20% soku i roztworów węglowodanowo‑elektrolitowych |
| Część zmienna | 0,05 zł za każdy gram cukrów powyżej 5 g/100 ml (w przeliczeniu na 1 l) | dla wszystkich napojów z cukrem; dla napojów z ≥20% soku i roztworów WE – tylko ta część | liczona od nadwyżki cukru ponad 5 g/100 ml |
| Opłata dodatkowa | 0,10 zł/l | gdy napój zawiera kofeinę lub taurynę | dotyczy m.in. napojów energetycznych |
| Limit łączny | max 1,20 zł/l | górne ograniczenie łącznej opłaty za 1 litr napoju | łącznie część stała + zmienna + dodatkowa ≤ 1,20 zł/l |
Te wyliczenia (łączna kwota opłaty za dany miesiąc i grupy napojów) stanowią podstawę danych wpisywanych w CUK‑1.
4. Kiedy trzeba złożyć CUK‑1 i zapłacić opłatę cukrową?
CUK‑1 należy złożyć oraz wpłacić opłatę cukrową do właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie do 25. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym dokonano sprzedaży/nabycia napojów.
Przykład: sprzedaż napojów w czerwcu → CUK‑1 i opłata do 25 lipca. Informację CUK‑1 składa się wyłącznie elektronicznie – przez system informatyczny MF (środowisko JPK, Klient JPK WEB lub własne oprogramowanie).
5. Gdzie znaleźć formularz CUK‑1 i jaką wersję wybrać?
Aktualny formularz CUK‑1 udostępnia Ministerstwo Finansów w serwisie podatkowym, w sekcji „Opłata cukrowa – formularze”. Dostępne są tam aktualne schemy CUK‑1 (JPK_CUK) oraz darmowa aplikacja do sporządzenia i wysyłki pliku XML (Klient JPK WEB / e‑mikrofirma).
6. Jak złożyć CUK‑1 – ogólny proces (krok po kroku)
Krok 1 – ustalenie obowiązku i danych
Na początku ustal, czy podlegasz opłacie i zbierz dane niezbędne do obliczeń:
- sprawdź, czy napoje, którymi obraca twoja firma, podlegają opłacie cukrowej (skład, zawartość cukrów, słodzików, kofeiny/tauryny, kody CN, wyjątki),
- ustal ilość litrów napojów wprowadzonych do obrotu w danym miesiącu (sprzedaż krajowa, WNT, import),
- policz łączną kwotę opłaty cukrowej według zasad (część stała, zmienna, dodatkowa).
Krok 2 – wybór sposobu sporządzenia CUK‑1
Możesz skorzystać z bezpłatnej aplikacji MF (Klient JPK WEB / e‑mikrofirma) albo z systemu księgowego ERP obsługującego strukturę JPK_CUK i generującego poprawny plik XML (np. Comarch ERP Optima). W obu przypadkach efektem ma być plik XML CUK‑1 gotowy do podpisu i wysyłki.
Krok 3 – wypełnienie formularza CUK‑1 (struktura i pola)
Poniżej opis ogólny – układ może różnić się w zależności od wersji aplikacji i szablonu, ale logika pozostaje taka sama:
6.1. Nagłówek formularza
W nagłówku wskaż:
- typ dokumentu – złożenie pierwotne czy korekta (często „Cel złożenia: 1 – złożenie, 2 – korekta”),
- okres rozliczeniowy – miesiąc i rok (np. 06/2026),
- identyfikator schemy / wersję formularza – zwykle wybieraną automatycznie (np. wersja 2).
W systemach JPK okres wybiera się poprzez wskazanie roku i miesiąca.
6.2. Dane identyfikacyjne podmiotu
W tej części podaj:
- NIP podmiotu składającego CUK‑1,
- pełną nazwę firmy (dla osób prawnych) lub imię i nazwisko (dla JDG),
- adres siedziby/miejsca zamieszkania – ulica, nr domu/lokalu, kod, miejscowość, kraj,
- organ podatkowy – właściwy naczelnik urzędu skarbowego.
W większości aplikacji dane podatnika mogą być zapamiętywane i automatycznie uzupełniane.
6.3. Dane dotyczące opłaty (część główna)
Część merytoryczna obejmuje poniższe elementy – często prezentowane w tabelach z podsumowaniem „razem”:
- informację o rodzaju napojów – kategorie/rodzaje środków spożywczych, dla których naliczono opłatę,
- ilości napojów (w litrach) – podstawy do wyliczenia opłaty w danym miesiącu,
- wysokość opłaty – łączne kwoty opłaty z rozbiciem na:
- część stałą (0,50 zł/l),
- część zmienną (0,05 zł za każdy g cukru > 5 g/100 ml/l),
- opłatę dodatkową (0,10 zł/l dla napojów z kofeiną/tauryną),
- łączną kwotę opłaty cukrowej do zapłaty za dany okres.
Przykładowa logika uzupełniania pól wygląda następująco:
- w kolumnach wskazujesz parametry napoju (słodziki, ilość cukru, obecność kofeiny/tauryny),
- w kolejnych kolumnach podajesz ilość w litrach i wyliczoną opłatę,
- na końcu sumujesz wszystkie pozycje – to kwota należna do zapłaty.
6.4. Dane osoby podpisującej
Wskaż osobę uprawnioną do reprezentacji i sposób podpisu:
- imię i nazwisko osoby uprawnionej (np. członek zarządu, właściciel, pełnomocnik),
- funkcję/stanowisko (np. „prezes zarządu”, „właściciel”),
- rodzaj podpisu elektronicznego wybranego w systemie (kwalifikowany, zaufany, w zakresie przewidzianym przez MF).
Krok 4 – weryfikacja techniczna i podpis
Po wypełnieniu wykonaj kontrolę poprawności i przygotuj plik do wysyłki:
- uruchom walidację formularza w aplikacji (sprawdzenie poprawności technicznej i logicznej),
- popraw ewentualne błędy (braki danych, niezgodności sum, niewłaściwe formaty wartości),
- wygeneruj plik XML CUK‑1.
Następnie podpisz plik XML jednym z dostępnych profili/podpisów (kwalifikowany lub zaufany – zgodnie z aktualnymi zasadami MF).
Krok 5 – wysyłka przez system MF
Wysyłka odbywa się przez środowisko JPK (Bramka REST API) – bezpośrednio z aplikacji Klient JPK WEB lub z programu księgowego. System nadaje UPO (Urzędowe Poświadczenie Odbioru), które stanowi dowód prawidłowego i terminowego złożenia CUK‑1.
Należy zachować UPO w dokumentacji księgowo‑podatkowej oraz dopilnować, aby wysyłka nastąpiła najpóźniej w dniu 25. – liczy się data faktycznego złożenia.
Krok 6 – zapłata opłaty cukrowej
Równolegle do złożenia CUK‑1 należy zapłacić opłatę cukrową na rachunek właściwego naczelnika urzędu skarbowego (mikrorachunek lub inny dedykowany – zgodnie z wytycznymi MF). Tytuł przelewu powinien umożliwiać jednoznaczną identyfikację (NIP, okres, rodzaj opłaty). Brak wpłaty w terminie skutkuje naliczeniem odsetek za zwłokę i może prowadzić do egzekucji.
7. Najczęściej zadawane pytania (FAQ) o CUK‑1 i opłacie cukrowej
1. Czy CUK‑1 składa się w formie papierowej?
Nie. Informację CUK‑1 składa się wyłącznie elektronicznie poprzez system informatyczny MF – środowisko JPK (np. Klient JPK WEB). Brak jest możliwości złożenia papierowej deklaracji.
2. Jak często trzeba składać CUK‑1?
CUK‑1 składa się miesięcznie, za każdy miesiąc, w którym powstał obowiązek uiszczenia opłaty cukrowej. Termin – do 25. dnia następnego miesiąca.
3. Co jeśli w danym miesiącu nie miałem sprzedaży napojów objętych opłatą?
Jeżeli w danym miesiącu nie powstał obowiązek opłaty (brak sprzedaży/nabyć napojów podlegających opłacie), zasadniczo nie składa się CUK‑1 za ten okres. Warto jednak zweryfikować, czy nie wystąpiły specyficzne zdarzenia (np. nieodpłatne przekazanie w określonych sytuacjach), które mogą generować obowiązek – pomocna będzie analiza przepisów lub konsultacja z doradcą podatkowym.
4. Czy formularz CUK‑1 można poprawić (korekta)?
Tak. W razie błędu można złożyć korektę CUK‑1, wybierając w nagłówku cel „korekta” (np. wartość 2) i odpowiednio korygując należną opłatę (dopłata lub nadpłata).
5. Jakie napoje są wyłączone z opłaty cukrowej?
Z obowiązku opłaty zwolnione są m.in. następujące kategorie – każdorazowo konieczna jest analiza składu i klasyfikacji produktu:
- 100% soki owocowe i warzywne, bez dodanego cukru ani substancji słodzących,
- niektóre napoje zawierające co najmniej 20% soku owocowego lub warzywnego (w zakresie określonym w przepisach),
- napoje mleczne i fermentowane (jogurty pitne, kefiry, maślanki), o ile nie dodano do nich cukrów prostych,
- napoje będące wyrobami medycznymi lub specjalnymi środkami spożywczymi.
6. Czy napoje bez cukru, ale z substancją słodzącą, podlegają opłacie?
Tak. Nawet jeśli napój nie zawiera cukru (lub zawiera go bardzo mało), ale dodano substancję słodzącą, co do zasady podlega opłacie – naliczana jest część stała 0,50 zł/l (oraz ewentualnie część zmienna i/lub opłata za kofeinę/taurynę – gdy spełnione są warunki).
7. Jak liczona jest opłata dla napojów z ≥20% soku lub będących roztworami węglowodanowo‑elektrolitowymi?
Dla takich napojów stosuje się niższą opłatę – nalicza się wyłącznie część zmienną (0,05 zł za każdy gram cukru powyżej 5 g w 100 ml), bez części stałej 0,50 zł/l.
8. Czy napoje energetyczne są objęte dodatkową opłatą?
Tak. Napoje z dodatkiem kofeiny lub tauryny objęte są dodatkową opłatą 0,10 zł/l – niezależnie od części stałej i zmiennej.
9. Czy można korzystać z własnego programu księgowego do składania CUK‑1?
Tak, o ile program obsługuje strukturę JPK_CUK, generuje poprawny plik XML i umożliwia podpisanie oraz wysyłkę przez środowisko JPK (Bramka REST API). Wiele systemów ERP (np. Comarch ERP Optima) ma wbudowaną obsługę CUK‑1 i integrację z e‑Deklaracjami.
10. Co grozi za niezłożenie CUK‑1 lub brak zapłaty opłaty cukrowej?
Brak złożenia CUK‑1 w terminie lub nieuiszczenie opłaty może skutkować wszczęciem postępowania podatkowego, naliczeniem odsetek za zwłokę oraz zastosowaniem sankcji karnych skarbowych (mandat, grzywna) – w zależności od skali i okoliczności naruszenia.
8. Praktyczne wskazówki dla księgowych i przedsiębiorców
Aby usprawnić rozliczenia i ograniczyć ryzyko błędów, warto wdrożyć poniższe praktyki:
- weryfikuj skład napojów – już na etapie zakupów i produkcji zbieraj dane o składnikach (cukry, słodziki, kofeina, tauryna) oraz zawartości cukru w 100 ml; to ułatwi późniejsze wyliczenie opłaty,
- utrzymuj ewidencję ilościową w litrach – wyliczenia dla CUK‑1 opierają się na litrach, więc ewidencja powinna pozwalać na przeliczenie jednostek handlowych (sztuki, zgrzewki) na litry,
- zadbaj o integrację systemu sprzedaży z księgowością – dane o ilościach i rodzajach napojów powinny automatycznie trafiać do modułu naliczającego CUK,
- kontroluj terminy – harmonogram miesięczny z przypomnieniem o 25. dniu miesiąca minimalizuje ryzyko opóźnień,
- zachowuj dokumentację – receptury, specyfikacje produktów, obliczenia opłaty, potwierdzenia przelewów i UPO to ważny materiał dowodowy na wypadek kontroli.
9. Link do oficjalnego formularza CUK‑1
Aktualny formularz CUK‑1 oraz narzędzia do jego sporządzenia i wysyłki (aplikacja MF, schemy XML) są dostępne w serwisie Ministerstwa Finansów w sekcji „Opłata cukrowa – formularze”.
Adres: podatki.gov.pl → Pozostałe → Opłata cukrowa → Formularze.
